Συνοπτικά

Γιατί γίνεται η εξέταση;

Για να αξιολογηθεί η λειτουργία της υπόφυσης, ιδίως σε ζητήματα γονιμότητας όπως, ανεπάρκεια γονάδων, ανωριμότητα, ή όγκος της υπόφυσης.

Πότε χρειάζεται η εξέταση;

Όταν υπάρχει πρόβλημα γονιμότητας ή ακανόνιστη έμμηνος ρύση. Όταν ο γιατρός πιστεύει ότι υπάρχει διαταραχή στην υπόφυση ή στον υποθάλαμο του εγκεφάλου ή συμπτώματα καρκίνου των ωοθηκών ή των όρχεων. Όταν ο γιατρός υποψιάζεται ότι η σεξουαλική ωρίμανση του παιδιού έχει καθυστερήσει ή είναι πρόωρη.

Τι δείγμα χρειάζεται;

Φλεβικό αίμα του όποιου η λήψη γίνεται από το χέρι ή τυχαία συλλογή δείγματος ούρων ή ούρα 24ώρου.

Χρειάζεται κάποια προετοιμασία πριν τη λήψη του δείγματος;

Καμία προετοιμασία δεν απαιτείται.

Το δείγμα

Τι εξετάζεται;

Η ωοθυλακιοτρόπος ορμόνη (FSH) παράγεται στην υπόφυση του εγκεφάλου. Ο έλεγχος της παραγωγής της είναι μία πολύπλοκη διαδικασία το οποίο περιλαμβάνει ορμόνες που παράγονται στις γονάδες (ωοθήκες ή όρχεις), στην υπόφυση και στον υποθάλαμο.

Στις γυναίκες, η FSH διεγείρει την ανάπτυξη και την ωρίμανση των ωαρίων (ωοθυλακίων) στις ωοθήκες κατά τη ωοθυλακική φάση του έμμηνου κύκλου. Ο έμμηνος κύκλος διαιρείται σε ωοθυλακική και ωχρινική φάση, που χαρακτηρίζεται από την έκκριση της FSHκαι LHπερί το μέσο του κύκλου.

Η ωορρηξία πραγματοποιείται λίγο μετά από αυτή την έκκριση στο μέσο του κύκλου τωνορμονών. Κατά τη ωοθυλακική φάση, η FSH ενεργοποιεί την παραγωγή οιστραδιόλης από το ωοθυλάκιο. Στη συνέχεια, και οι δύο ορμόνες θα συνεργαστούν για την περαιτέρω ανάπτυξη του ωοθυλακίου. Κατά τη διάρκεια της ωχρινικής φάσης, η FSH διεγείρει την παραγωγή  προγεστερόνης.

Τόσο η οιστραδιόλη όσο και η προγεστερόνη βοηθούν την υπόφυση να ελέγχει την ποσότητα της FSHπου παράγεται. Η FSH διευκολύνει επίσης την ικανότητα των ωοθηκών να ανταποκρίνονται στην LH. Στην εμμηνόπαυση, οι ωοθήκες σταματούν να λειτουργούν και έτσι παρατηρείται αύξηση των επιπέδων FSH. Στους άνδρες, η FSH διεγείρει τους όρχεις για να παράγουν ώριμο σπέρμα, αλλά και προωθεί την παραγωγή ανδρογόνων. Μετά την εφηβεία, τα επίπεδα της FSH στους άνδρες σταθεροποιούνται.

Σε βρέφη και παιδιά, τα επίπεδα της FSH αυξάνονται λίγο μετά τη γέννησή τους και στη συνέχεια πέφτουν σε χαμηλά επίπεδα ύστερα από 6 μήνες στα αγόρια και 1 - 2 χρόνια στα κορίτσια. Αύξηση της συγκέντρωσης παρατηρείται πάλι πριν από την έναρξη της εφηβείας και την ανάπτυξη των δευτερογενών σεξουαλικών χαρακτηριστικών. 

Πώς συλλέγεται το δείγμα για την εξέταση;

Το δείγμα μπορεί να είναι φλεβικό αίμα που συλλέγεται με σύριγγα από το χέρι ή τυχαίο δείγμα ούρων. Λόγω όμως της κυκλικής έκκρισης της FSH, μπορεί να ζητηθεί 24ωρη συλλογή ούρων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σε περίπτωση που οι ιατρικές εξετάσεις κάνουν εσάς ή κάποιο πολύ κοντινό σας πρόσωπο να νιώθει άγχος, αμηχανία, ή ακόμα του είναι δύσκολο να το διαχειριστεί, θα μπορούσατε να δοκιμάσετε την ανάγνωση ενός ή περισσοτέρων από τα ακόλουθα άρθρα: Αντιμέτωποι με τον πόνο της εξέτασης, Ταλαιπωρία και Άγχος, Μικρές συμβουλές για εξετάσεις αίματος, Μικρές συμβουλές για να βοηθήσετε τα παιδιά με τις ιατρικές εξετάσεις τους και Μικρές συμβουλές για να βοηθήσετε τους ηλικιωμένους με τις ιατρικές εξετάσεις τους.

Η εξέταση

Πώς χρησιμοποιείται;

Η FSH προσδιορίζεται συχνά σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις (LH, τεστοστερόνη, οιστραδιόλη και προγεστερόνη) όταν υπάρχει υποψία υπογονιμότητας σε άνδρες και γυναίκες. Τα επίπεδα της FSHχρησιμοποιούνται έτσι για την αναζήτηση της αιτίας του  χαμηλού αριθμού σπερματοζωαρίων. Επιπλέον, χρησιμεύουν στην έρευνα ανωμαλιών του εμμήνου κύκλου και στη διάγνωση διαταραχών της υπόφυσης ή νόσων που αφορούν τις ωοθήκες ή τους όρχεις. Στα παιδιά, η FSHκαι η LHχρησιμοποιούνται για τη διάγνωση της καθυστερημένης ή πρόωρης εφηβείας.

Πότε ζητείται;

Στις γυναίκες και άνδρες, η FSHκαι η LHζητούνται για τον έλεγχο της υπογονιμότητας και των διαταραχών της υπόφυσης και των γονάδων.

Η FSHμπορεί να ζητηθεί όταν ο εμμηνορροϊκός κύκλος της γυναίκας έχει σταματήσει ή είναι ακανόνιστος, προκειμένου να διαγνωστεί εάν η γυναίκα πλησιάζει στην εμμηνόπαυση.

Στα παιδιά, η FSH και η LH ζητούνται όταν δεν φαίνεται να εισέρχονται ομαλά στην εφηβεία στη κατάλληλη χρονική περίοδο (είτε πολύ αργά ή πολύ νωρίς). Σημάδια της πρόωρης (πρώιμης) εφηβείας είναι τα εξής:

· Η διεύρυνση του μαστού στις γυναίκες

·         Η ανάπτυξη της τριχοφυΐας της ήβης

·         Η αύξηση των γεννητικών οργάνων σε άνδρες

·         Η έναρξη της εμμήνου ρύσεως σε γυναίκες

Ο ακατάλληλος χρόνος έναρξης της εφηβείας, μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιου πιο σοβαρού προβλήματος που αφορά τον υποθάλαμο, την υπόφυση, τις γονάδες (ωοθήκες και όρχεις), ή άλλα συστήματα. Η μέτρηση της LH και FSH βοηθά στη διαφοροποίηση μεταξύ συμπτωμάτων που οφείλονται σε ήπια συμπτώματα μιας ασθένειας ή σε πραγματική κακοήθεια. Μόλις διαπιστωθεί ότι τα συμπτώματα οφείλονται σε κάποια παθολογική κατάσταση τότε θα γίνουν περαιτέρω εξετάσεις για να βρεθούν τα αίτια της.

Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων;

Στις γυναίκες, η FSH και LH βοηθούν στη διάκριση μεταξύ της πρωτοπαθούς ωοθηκικής ανεπάρκειας (βλάβη των ίδιων των ωοθηκών) και δευτεροπαθούς ωοθηκικής ανεπάρκειας (αποτυχία των ωοθηκών που οφείλεται σε διαταραχές της υπόφυσης ή του υποθαλάμου). Η πρωτοπαθής ωοθηκική ανεπάρκεια προκαλεί την αύξηση της FSH και LH. Μερικές αιτίες της πρωτοπαθούς ωοθηκικής ανεπάρκειας είναι οι παρακάτω.

Αναπτυξιακές ανωμαλίες:

·         Αποτυχία ανάπτυξης ωοθηκών (αγενεσία ωοθηκών)

·         Χρωμοσωμικές ανωμαλίες όπως το σύνδρομο Turner

·         Ελαττωματική παραγωγή ωοθηκικών στεροειδών, όπως η ανεπάρκεια της 17 άλφα υδροξυλάσης

Πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια που οφείλεται σε:

• Ακτινοβολία
• Χημειοθεραπεία
• Αυτοάνοση νόσο

Χρόνια αποτυχία πρόκλησης ωορρηξίας (ανωορρηξία), λόγω:

• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)
• Νόσου επινεφριδίων
• Νόσου θυρεοειδούς
• Όγκου ωοθηκών

Οι γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση, έχουν αυξημένα επίπεδα FSH διότι οι ωοθήκες σταματούν να λειτουργούν.Χαμηλά επίπεδα FSH και LH είναι συνέπεια της δευτερογενούς ωοθηκικής ανεπάρκειας, που οφείλονται σε δυσλειτουργία της υπόφυσης ή του υποθαλάμου. Τα χαμηλά επίπεδα FSH στον ορό έχουν συσχετιστεί με τον αυξημένο κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών.

Στους άνδρες, υψηλά επίπεδα FSH παρατηρούνται σε πρωτοπαθή ανεπάρκεια των όρχεων. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε αναπτυξιακές ανωμαλίες των όρχεων ή σε τραυματισμό των όρχεων, όπως αναφέρεται παρακάτω.

 Αναπτυξιακές ανωμαλίες:

• Αποτυχία ανάπτυξης γονάδων (γοναδική αγενεσία)
• Χρωμοσωμική ανωμαλία, όπως το σύνδρομο Klinefelter

Ανεπάρκεια των όρχεων:

• Ιογενής λοίμωξη (μαγουλάδες)
• Τραύμα
• Ακτινοβολία
• Χημειοθεραπεία
• Αυτοάνοση νόσος
• Καρκίνος σπερματικών βλαστικών κυττάρων

Τα χαμηλά επίπεδα συνάδουν με διαταραχές της υπόφυσης ή του υποθαλάμου.

Τα υψηλά επίπεδα της FSH και LH σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των δευτερογενών σεξουαλικών χαρακτηριστικών σε ασυνήθιστα νεαρή ηλικία, είναι ένδειξη πρώιμης εφηβείας. Αυτό συμβαίνει πολύ πιο συχνά στα κορίτσια από ότι στα αγόρια. Η πρόωρη ανάπτυξη μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες που θα πρέπει να διαγνωστούν και να αντιμετωπιστούν. Μερικές από τις αιτίες είναι:

• Βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος
• Όγκους που εκκρίνουν ορμόνες
• Όγκοι ωοθηκών ή κύστεων
• Όγκοι των όρχεων

Φυσιολογικά επίπεδα LH και FSH σε παιδιά που εμφανίζουν σημάδια εφηβικής αλλαγής, μπορεί να υποδηλώνουν μια ήπια μορφή της πρώιμης εφηβείας χωρίς υποκείμενη ή ορατή αιτία ή μπορεί απλά να είναι μια φυσιολογική παραλλαγή της εφηβείας.

Στην καθυστερημένη εφηβεία, τα επίπεδα LH και FSH μπορεί να είναι φυσιολογικά ή κάτω από το  αναμενόμενο για τη συγκεκριμένη ηλικία. Γι’ αυτό προσδιορίζεται η απάντηση της LHστη GnRHαλλά και διενεργούνται και άλλες εξετάσεις.

Μερικές από τις αιτίες για την καθυστερημένη εφηβεία είναι οι εξής:

• Ανεπάρκεια των γονάδων (ωοθήκες και όρχεις) 
• Ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης
• Σύνδρομο Turner (χρωμοσωμική ανωμαλία στα κορίτσια)
• Σύνδρομο Klinefelter (χρωμοσωμική ανωμαλία στα αγόρια)
• Χρόνιες λοιμώξεις
• Καρκίνος
• Διατροφική διαταραχή (νευρική ανορεξία)

Υπάρχει κάτι άλλο που θα πρέπει να γνωρίζω;

Οι τιμές της FSH μπορεί να αυξηθούν με τη χρήση της σιμετιδίνης, κλομιφαίνης, δακτυλιδίνης και λεβοντόπας. Αντίθετα, οι τιμές της FSH μπορεί να μειωθούν αν γίνεται λήψη αντισυλληπτικών, φαινοθειαζίνων και ορμονικών θεραπειών. Έχει παρατηρηθεί ότι στους καπνιστές η FSHαυξάνει με την ηλικία. Ένα πρόσφατο ραδιενεργό φάρμακο μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα της εξέτασης FSH.

Αναφορές σε εξετάσεις

Συχνές Ερωτήσεις

1. Τι εξετάσεις πρέπει να κάνω εάν δεν μπορώ να μείνω έγκυος;

Οι βασικές εξετάσεις για τη στειρότητα περιλαμβάνουν συχνά τη μέτρηση της FSHκαι της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH). Μπορεί να σας ζητηθεί η παρακολούθηση της θερμοκρασίας του σώματος, η οποία αυξάνεται ελαφρώς κατά τη διάρκεια της ωορρηξίας. Μπορεί να χρειαστούν και άλλες ορολογικές εξετάσεις καθώς και εξέταση μετά από συνουσία. Θα πρέπει να γίνει υστεροσαλπιγγογραφία (απεικόνιση των σαλπίγγων) για να φανεί αν οι σάλπιγγες είναι φραγμένες. Επιπλέον, μπορεί να χρειαστεί ο σύζυγος να δώσει δείγμα σπέρματος για ανάλυση.

2.   Γιατί η γυναίκα κάνει επαναλαμβανόμενες εξετάσεις FSH ενώ ο άνδρας κάνει μόνο μία;      

Οι πολλαπλές εξετάσεις της FSHστη γυναίκα γίνονται για την παρακολούθηση των συγκεντρώσεών της με την πάροδο του χρόνου. Στις γυναίκες, οι συγκεντρώσεις της FSHεμφανίζουν μηνιαία κυκλική μεταβολή. Οι άνδρες έχουν πιο σταθερές τιμές.

3.   Είμαι γυναίκα νεαρής ηλικίας και παρατήρησα αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο καθώς και εξακολουθώ να μην έχω κανονική περίοδο. Τι συμβαίνει;

Μπορεί να έχετε σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS), ένα ορμονικό πρόβλημα που παρατηρείται στο 7-10% των γυναικών και  αποτελεί σημαντική αιτία υπογονιμότητας. Σε αυτήν την περίπτωση, οι ωοθήκες μπορεί να γίνουν μεγαλύτερες &

Ρωτήστε μας

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν είναι διαθέσιμο ένα κοινά αποδεκτό εύρος τιμών αναφοράς (φυσιολογικές τιμές, φτ). Επειδή οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες που περιλαμβάνουν την ηλικία του ασθενούς, το φύλο, την πληθυσμιακή ομάδα και την μέθοδο προσδιορισμού, τα αριθμητικά αποτελέσματα έχουν διαφορετική σημασία σε κάθε Εργαστήριο. Σε κάθε περίπτωση στην απάντησή δίπλα στο αποτέλεσμα πρέπει να αναγράφεται το εύρος των τιμών αναφοράς (φυσιολογικές τιμές, φτ) που έχει το Εργαστήριο για την συγκεκριμμένη εξέταση. Οι διαδικτυακές εξετάσεις συνιστού θερμά να συζητήσετε τα αποτελεσματα της εξέτασης σας με τον γιατρό σας. Περισσότερες πληροφορίες για τις τιμές αναφοράς μπορείτε να βρείτε στο άρθρο