Συνοπτικά
Η προλακτίνη είναι μια ορμόνη που έχει ως πρωταρχικό ρόλο να προωθήσει την παραγωγή του μητρικού γάλακτος (γαλουχία). Φυσιολογικά είναι αυξημένη στις γυναίκες κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης και αμέσως μετά τον τοκετό. Βρίσκεται κανονικά σε χαμηλά επίπεδα στους άντρες και στις γυναίκες που δεν είναι έγκυες. Η εξέταση της προλακτίνης μετρά την ποσότητα της προλακτίνης στο αίμα.
Η προλακτίνη παράγεται από το πρόσθιο λοβό της υπόφυσης (αδενουπόφυση), ένα όργανο σε μέγεθος σταφυλιού που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου. Οι χημικές ορμόνες του εγκεφάλου, η ντοπαμίνη και τα οιστρογόνα ελέγχουν την παραγωγή και την έκκριση της προλακτίνης από την υπόφυση. Κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, οι ορμόνες προλακτίνη, οιστρογόνα και προγεστερόνη προάγουν την ανάπτυξη του μαστού και την παραγωγή γάλακτος. Μετά τον τοκετό, η προλακτίνη βοηθάει στο να ξεκινήσει και να διατηρηθεί η προμήθεια γάλακτος. Εάν μια γυναίκα δεν θηλάσει, η τιμή της προλακτίνης της θα επανέλθει στα επίπεδα που βρισκόταν πριν την εγκυμοσύνη. Εάν η γυναίκα θηλάσει, ο θηλασμός του βρέφους θα παίξει σημαντικό ρόλο στην έκκριση της προλακτίνης. Υπάρχει ένας μηχανισμός ανατροφοδότησης μεταξύ της συχνότητας θηλασμού, της ποσότητας της προλακτίνης που εκκρίνεται από την υπόφυση καθώς και της ποσότητας του γάλακτος που παράγεται.
Μια συνηθισμένη αιτία αυξημένων τιμών προλακτίνης που δεν ανταποκρίνονται στα φυσιολογικά επίπεδα είναι το προλακτίνωμα, έναν όγκο της υπόφυσης ο οποίος προκαλεί την υπερπαραγωγή προλακτίνης. Το προλακτίνωμα είναι ο πιο συνηθισμένος όγκος της υπόφυσης και είναι συνήθως καλοήθης. Εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες από τους άντρες. Τα συμπτώματα που μπορεί να προκύψουν οφείλονται στην ακούσια δράση της περίσσειας προλακτίνης όπως είναι η παραγωγή γάλακτος σε γυναίκες που δεν είναι έγκυες ή δεν θηλάζουν και σπανιότερα σε έναν άντρα (γαλακτόρροια), τα συμπτώματα αυτά εξαρτώνται από το μέγεθος και την περιοχή που βρίσκεται ο όγκος.
Εάν το πρόσθιο μέρος της υπόφυσης ή/και ο όγκος αυξηθούν σημαντικά, μπορεί να ασκηθεί πίεση στο οπτικό νεύρο, δημιουργώντας πονοκεφάλους και προβλήματα στην όραση. Επίσης μπορεί να επηρεάσει και άλλες ορμόνες που παράγονται στην υπόφυση. Στις γυναίκες, το προλακτίνωμα μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα και ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση, ενώ στους άντρες oόγκος αυτός μπορεί να δημιουργήσει μια σταδιακή απώλεια της σεξουαλικής επιθυμίας και της λίμπιντο. Αθεράπευτα προλακτινώματα μπορεί να προκαλέσουν παροδικά βλάβες και στους γύρω ιστούς.
Το δείγμα
Η εξέταση της προλακτίνης συνήθως γίνεται, μαζί με άλλες εξετάσεις ορμονών για να βοηθήσει:
· στον καθορισμό της αιτίας της παραγωγής γάλακτος που δεν σχετίζεται με τον θηλασμό ή την εγκυμοσύνη (γαλακτόρροια),
· στην διάγνωση της αιτίας της υπογονιμότητας και της στυτικής δυσλειτουργίας στους άντρες,
· στην διάγνωση της αιτίας εμμηνορρυσιακών διαταραχών ή και της υπογονιμότητας στις γυναίκες,
· στην ανίχνευση και στην διάγνωση όγκων που προάγουν την υπερέκκριση της προλακτίνης (προλακτίνωμα), την παρακολούθηση της θεραπείας και την ανίχνευση μεταστάσεων,
· στην αξιολόγηση της λειτουργίας της υπόφυσης ή στην ανίχνευση ορισμένων διαταραχών που προέρχονται από την υπόφυση.
Η εξέταση
Πότε συνταγογραφείται η εξέταση;
Οι εξετάσεις προλακτίνης θα πρέπει να γίνουν όταν:
· ένας άνθρωπος παρουσιάζει σημάδια και συμπτώματα προλακτινώματος, όπως ανεξήγητους πονοκεφάλους, οπτικές διαταραχές ή και ανεξήγητη εξέλκωση θηλής,
· μια γυναίκα έχει πρόβλημα υπογονιμότητας ή διαταραχές περιόδου,
· ένας άντρας έχει μειωμένη σεξουαλική επιθυμία (λίμπιντο),εξέλκωση θηλής ή χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης.
Όταν ένας άνθρωπος έχει προλακτίνωμα, οι τιμές της προλακτίνης θα πρέπει να παρακολουθούνται περιοδικά για τον έλεγχο της ανάπτυξης του όγκου καθώς και την απάντηση στην θεραπεία. Επίσης τα επίπεδα της προλακτίνης θα πρέπει να παρακολουθούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα για την υποτροπή του προλακτινώματος.
Οι τιμές της προλακτίνης θα πρέπει να προσδιορίζονται μαζί με άλλες ορμόνες όπως είναι η αυξητική ορμόνη. Επιπλέον ο ιατρός μπορεί να υποψιαστεί ότι οι διαταραχές στην υπόφυση σχετίζονται με υποθυρεοειδισμό.
Τα επίπεδα της προλακτίνης προσδιορίζονται επίσης σε ανθρώπους που έχουν παθήσεις ή λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν την παραγωγή της ντοπαμίνης.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα;
Οι άνδρες και οι μη εγκυμονούσες γυναίκες θα έχουν φυσιολογικά μικρές ποσότητες προλακτίνης στο αίμα τους. Ωστόσο, τα επίπεδα προλακτίνης θα πρέπει να αξιολογούνται πάντα ως προς την ώρα δειγματοληψίας. Τα επίπεδα ποικίλουν μέσα στο 24ωρο, αυξάνονται κατά την διάρκεια του ύπνου και φθάνουν και μεγιστοποιούνται νωρίς το πρωί. Ιδανικά η αιμοληψία στον εξεταζόμενο θα πρέπει να γίνεται 3 με 4 ώρες μετά το ξύπνημα.
Τα επίπεδα προλακτίνης βρίσκονται κανονικά σε υψηλά επίπεδα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης καθώς και μετά τον τοκετό, εφόσον η μητέρα θηλάζει.
Υψηλά επίπεδα μπορούν επίσης να βρεθούν και σε άλλες περιπτώσεις, όπως:
· όγκους που παράγουν και εκκρίνουν προλακτίνη (προλακτίνωμα),
· διατροφικές διαταραχές όπως νευρική ανορεξία,
· ασθένειες του υποθαλάμου,
· μειωμένη δραστηριότητα του θυρεοειδή (υποθυρεοειδισμός),
· νεφρική νόσο,
· ηπατική νόσο,
· σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών,
· άλλα προβλήματα της υπόφυσης και όγκους.
Τα επίπεδα προλακτίνης που βρίσκονται κάτω από το φυσιολογικό δεν αντιμετωπίζονται συνήθως με θεραπευτική αγωγή και μπορεί να υποδηλώνουν κάποια γενική διαταραχή των ορμονών της υπόφυσης, όπως είναι ο υποφυσισμός.
Συχνές Ερωτήσεις
Υπάρχει κάτι παραπάνω που θα πρέπει να γνωρίζω;
Τα προλακτινώματα είναι συνήθως μικρά. Ανεξάρτητα από τα επίπεδα προλακτίνης, ο ιατρός θα ζητήσει μαγνητική τομογραφία (MRI) εγκεφάλου, ώστε να μπορέσει να εντοπίσει και να προσδιορίσει το μέγεθος του όγκου καθώς και το μέγεθος της υπόφυσης.
Τα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης μπορούν να προκληθούν από διάφορα φάρμακα.
Ποιες περαιτέρω εξετάσεις πρέπει να γίνουν για να αξιολογηθεί η αυξημένη προλακτίνη;
Ανάλογα με τον σκοπό των εξετάσεων, υπάρχουν και άλλες εξετάσεις που μπορούν να γίνουν:
· η τεστοστερόνη-συνήθως τα επίπεδα θα είναι χαμηλά στους άντρες όταν η προλακτίνη είναι υψηλή,
· η θυλακιοτρόπος (FSH) και ωχρινοτρόπος ορμόνη (LH) για την αξιολόγηση της ωορρηξίας και της γονιμότητας,
· μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου για να προσδιοριστεί το μέγεθος του όγκου και να γίνει ο εντοπισμός του,
· οφθαλμολογική εξέταση για την αξιολόγηση προβλημάτων όρασης.
Τα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης απαιτούν περαιτέρω εργαστηριακές εξετάσεις για να εξασφαλίσουν ότι τα αυξημένα επίπεδα δεν οφείλονται στην μακροπρολακτίνη (βλέπε παρακάτω).
Εάν έχω υψηλά επίπεδα προλακτίνης, γιατί ο ιατρός εξετάζει τον θυρεοειδή;
Αυξημένα επίπεδα προλακτίνης εντοπίζονται συνήθως σε ανθρώπους με υποθυρεοειδισμό (ανεξάρτητα με την αιτία που το προκάλεσε). Εάν έχετε ανεβασμένη προλακτίνη, ο ιατρός είναι πολύ πιθανό να σας εξετάσει για υποθυρεοειδισμό.
Πως οι όγκοι της υπόφυσης (προλακτίνωμα) που παράγουν προλακτίνη θεραπεύονται;
Αυτοί οι όγκοι μπορεί να θεραπευτούν με φάρμακα που συμπεριφέρονται σαν την ντοπαμίνη (π.χ. η βρομοκριπτίνη ή η καβεργολίνη) και μειώνουν τα επίπεδα προλακτίνης. Η θεραπεία μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της προλακτίνης και τα συμπτώματα και να αποκαταστήσει την γονιμότητα, μπορεί όμως να διαρκέσει αρκετούς μήνες έως και χρόνια. Η εγχείρηση είναι μερικές φορές απαραίτητη, εάν οι όγκοι είναι μεγάλοι ή δεν ανταποκρίνονται στην θεραπεία. Αυτές οι εγχειρήσεις είναι ιδιαίτερα λεπτές και απαιτούν χειρουργική εμπειρία. Μερικές φορές όμως, ανεξάρτητα από την θεραπεία ή και την χειρουργική επέμβαση, ο όγκος επανέρχεται.
Τι είναι η μακροπρολακτίνη;
Σε κάποιες περιπτώσεις, υγιή κατά τα άλλα άτομα έχουν ανεβασμένα επίπεδα προλακτίνης επειδή κάποια μόρια προλακτίνης στο αίμα τους χαρακτηρίζονται ως «μακροπρολακτίνη». Η μακροπρολακτίνη, είναι προλακτίνη που κανονικά συνδέεται με μια πρωτεΐνη (ανοσοσφαιρίνη), η οποία όμως δεν είναι ενεργή στο σώμα και δεν υποδεικνύει την παρουσία ασθένειας. Εάν σε ασυμπτωματικούς ασθενείς η προλακτίνη βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, τότε τα εργαστήρια πρέπει να διεξάγουν περαιτέρω εξετάσεις, ώστε να βεβαιωθούν πως δεν οφείλεται στην μακροπρολακτίνη.
Διασυνδέσεις
Κάπου αλλού στο διαδίκτυο
Hormone Health Network: Hyperprolactinemia
NIDDK: Prolactinoma
MayoClinic: Prolactinoma
Βιβλιογραφία
Shenenberger, D. (2018 March 16, Updated). Hyperprolactinemia. Medscape Endocrinology. Available online at https://emedicine.medscape.com/article/121784-overview. Accessed on 9/08/18.
Kattah, J. et. al. (2018 June 11, Updated). Pituitary Tumors. Medscape Neurology. Available online at https://emedicine.medscape.com/article/1157189-overview. Accessed on 9/08/18.
Corenblum, B. (2018 April 17, Updated). Pituitary Disease and Pregnancy. Medscape Endocrinology. Available online at https://emedicine.medscape.com/article/127650-overview. Accessed on 9/08/18.
(© 1995– 2018). Prolactin, Serum. Mayo Clinic Mayo Medical Laboratories. Available online at https://www.mayomedicallaboratories.com/test-catalog/Clinical+and+Interpretive/85670. Accessed on 9/08/18.
Genzen, J. et. al. (2018 June, Updated). Amenorrhea. ARUP Consult. Available online at https://arupconsult.com/content/amenorrhea. Accessed on 9/08/18.
Wisse, B. et. al. (2016 August 7, Updated). Prolactin blood test. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Available online at https://medlineplus.gov/ency/article/003718.htm. Accessed on 9/08/18.
Schlechte J. The Macroprolactin Problem. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 87, Issue 12, 1 December 2002, pages 5408–5409. Available online at https://doi.org/10.1210/jc.2002-021617. Accessed February 2019.
Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].
Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.
Merck. Anterior Pituitary Function. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/pubs/mmanual/section2/chapter6/6c.htm.
(2002 February 17 Updated). Prolactin. MedlinePlus Health Information [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003718.htm.
(2002 July 24, Updated). Prolactinoma - males. MedlinePlus Health Information [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000337.htm.
Pituitary: Overview. The Hormone Foundation [On-line information]. Available online at http://www.hormone.org/learn/pituitary_1.html.
Pituitary: Secretory Tumors. The Hormone Foundation [On-line information]. Available online at http://www.hormone.org/learn/pituitary_2.html.
Prolactin test. Hendrick Health System, AccessMed Health Information Library [On-line information]. Available online at http://www.hendrickhealth.org/healthy/00062060.html.
ARUP. Prolactin. ARUP's Guide to Clinical laboratory Testing [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_150b.htm#1145504.
Merck. General. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy, Section 2. Endocrine And Metabolic Disorders, Chapter 6. Hypothalamic-Pituitary Relationships [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/pubs/mmanual/section2/chapter6/6a.htm.
Grunebaum, A. (2001 April 23). A Tiny Gland's Big Role in Pregnancy. WebMD Health Information [On-line information]. Available online at http://my.webmd.com/content/article/3607.442.
The Impotence Sourcebook (1998). Laboratory Investigations of Erectile Dysfunction. WebMD Health Information [On-line information]. Available online at http://my.webmd.com/content/article/1680.50141.
Spengler, R. (2001 February 22, Updated). Prolactin. WebMD Health Information [On-line information]. vailable online at http://my.webmd.com/printing/article/4118.253.
Harrison's Principles of Internal Medicine, Kasper, et al, 16th Edition, McGraw Hill, 2005, Pg 2084.
Eckman, A. (Updated 2009 October 14). Prolactin. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003718.htm. Accessed April 2010.
Eckman, A. (Updated 2009 November 23). Prolactinoma. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000336.htm. Accessed April 2010.
(2009 May). Prolactinoma. National Endocrine and Metabolic Diseases Information Service [On-line information]. Available online at http://www.endocrine.niddk.nih.gov/pubs/prolact/prolact.htm. Accessed April 2010.
Shenenberger, D. (Updated 2010 March 12). Hyperprolactinemia. eMedicine [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/121784-overview. Accessed April 2010.
Mayo Clinic Staff (2010 March 6). Prolactinoma. MayoClinic.com [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/health/prolactinoma/DS00532. Accessed April 2010.
Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2007). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 767-768.
Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (© 2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry: AACC Press, Washington, DC. Pp 354-355.
Wu, A. (© 2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, 4th Edition: Saunders Elsevier, St. Louis, MO. Pp 900-901.
Fahie-Wilson, M (2003). In Hyperprolactinemia, Testing for Macroprolactin Is Essential, Clinical Chemistry. 2003;49:1434-1436. Available online at http://www.clinchem.org/cgi/content/full/49/9/1434. Accessed June 2010.
(May 2007) Fahie-Wilson M. Macroprolactin. Clinical Laboratory News Volume 33, Number 5. Available online at http://www.aacc.org/publications/cln/2007/may/Pages/series_0507.aspx. Accessed June 2010.
Suliman AM, Smith TP, Gibney J,McKenna T Joseph. Frequent Misdiagnosis and Mismanagement of Hyperprolactinemic Patients before the Introduction of Macroprolactin Screening: Application of a New Strict Laboratory Definition of Macroprolactinemia. Clin Chem 2003;49:1504-1509.
Gremida, A. and Lin, J. (Updated 2013 March 22). Prolactin. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/2089400-overview#showall. Accessed October 2013.
Benson, C. (Updated 2013 March 6). Prolactin Deficiency. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/124526-overview#showall. Accessed October 2013.
Shenenberger, D. (Updated 2013 March 21). Hyperprolactinemia. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/121784-overview. Accessed October 2013.
Meikle, A. W. and Miller, C. (Updated 2013 July). Amenorrhea. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/Amenorrhea.html?client_ID=LTD#tabs=0. Accessed October 2013.
Bielak, K. and Popat, V. (Updated 2012 June 5). Amenorrhea. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/252928-overview. Accessed October 2013.
Liou, L. (Updated 2012 September 17). Prolactin. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003718.htm. Accessed October 2013.
(© 1995–2013). Prolactin. Mayo Clinic Mayo Medical Laboratories [On-line information]. Available online at http://www.mayomedicallaboratories.com/test-catalog/Overview/8690. Accessed October 2013.
Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2011). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 10th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 790-792.